Grenzeloos gebaren: begrijpen we elkaar overal?
Is gebarentaal internationaal?
Met je handen, gezicht en lichaam kun je een verhaal vertellen, een vraag stellen of laten zien wat je voelt. Over de hele wereld gebruiken mensen gebarentaal om met elkaar te communiceren. Maar kun je met Nederlandse Gebarentaal ook zomaar een gesprek voeren in Amerika, Frankrijk of China? Begrijpen gebarentaalgebruikers elkaar overal?
Het antwoord is nee. Er bestaat niet één gebarentaal die iedereen kent. Net als bij gesproken talen zijn er verschillende gebarentalen. Wel kunnen mensen met verschillende taalachtergronden internationaal contact maken met International Sign.
Eén wereld, honderden gebarentalen
Veel mensen denken dat gebarentaal overal hetzelfde is. Sommige gebaren lijken immers herkenbaar, ook wanneer je de taal niet kent. Toch betekent dit niet dat alle gebarentalen dezelfde gebaren en regels gebruiken.
Volgens de Verenigde Naties worden wereldwijd meer dan 300 verschillende gebarentalen gebruikt. Daarnaast bestaan er regionale varianten binnen die talen.
Enkele voorbeelden zijn:
- Nederlandse Gebarentaal (NGT)
- Amerikaanse Gebarentaal (ASL: American Sign Language)
- Britse Gebarentaal (BSL: British Sign Language)
- Franse Gebarentaal (LSF: Langue des signes française)
- Chinese Gebarentaal (CSL: Chinese Sign Language)
Iemand die Nederlandse Gebarentaal gebruikt, begrijpt dus niet automatisch Amerikaanse of Britse Gebarentaal. Daarvoor moet je kennismaken met een andere taal, net zoals wanneer je Nederlands spreekt en Frans wilt leren.
Waarom zijn er zoveel verschillende gebarentalen?
Gebarentalen zijn op een natuurlijke manier ontstaan binnen gebarentaalgemeenschappen. Mensen ontmoetten elkaar, deelden ervaringen en ontwikkelden manieren om met elkaar te communiceren.
Dat gebeurde op verschillende plekken, binnen verschillende gemeenschappen. Hun geschiedenis, cultuur en onderlinge contacten beïnvloedden hoe de taal zich ontwikkelde.
Zo ontstonden verschillende gebarentalen, ieder met een eigen karakter. Die verscheidenheid weerspiegelt de taalkundige en culturele rijkdom van gebarentaalgebruikers over de hele wereld.
Meer dan handgebaren alleen
Een gebarentaal is een volwaardige taal met een eigen woordenschat en grammatica. Je gebruikt niet alleen je handen: ook je gezichtsuitdrukking, lichaamshouding en de ruimte om je heen kunnen betekenis dragen. Een beweging van de wenkbrauwen of een verandering in de plaats van een gebaar kan dus onderdeel zijn van de boodschap.
Nederlandse Gebarentaal is daarom niet simpelweg gesproken Nederlands dat met handen wordt uitgebeeld. Je kunt niet ieder Nederlands woord vervangen door een gebaar en ervan uitgaan dat je daarmee een zin in NGT maakt.
Elke gebarentaal heeft een eigen manier om informatie over te brengen. Dat verklaart waarom mensen die verschillende gebarentalen gebruiken elkaar niet altijd meteen begrijpen.
Talen houden zich niet aan landsgrenzen
De verspreiding van een gebarentaal valt niet altijd samen met de grenzen van een land. Binnen één land kunnen meerdere gebarentalen voorkomen. Andersom kan een gebarentaal ook buiten haar oorspronkelijke gebied worden gebruikt.
Amerikaanse Gebarentaal wordt bijvoorbeeld ook gebruikt in internationale contacten. Door onderwijs, migratie en uitwisseling heeft ASL óók invloed buiten de Verenigde Staten. Dat maakt het echter nog geen universele gebarentaal.
Ook binnen één gebarentaal kunnen regionale verschillen bestaan. Voor hetzelfde begrip gebruiken mensen dan verschillende gebaren. Net als bij gesproken talen hoort die variatie bij een levende taal.
Hoe maak je internationaal contact?
Stel je voor: je bezoekt een internationaal congres en ontmoet mensen uit allerlei landen. Iedereen neemt een eigen gebarentaal mee. Hoe voer je dan een gesprek?
Daarvoor wordt soms International Sign, afgekort IS, gebruikt.
International Sign is een flexibele vorm van communicatie die is ontstaan in ontmoetingen tussen dove mensen die geen gemeenschappelijke gebarentaal hebben. Gebruikers passen hun manier van gebaren aan elkaar aan en zoeken naar manieren om de boodschap begrijpelijk te maken.
Ze bouwen voort op wat zij samen begrijpen. Wanneer iets onduidelijk is, kunnen ze hun boodschap anders formuleren of verder toelichten.
Zo ontstaat contact over taalgrenzen heen.
Is International Sign dan een wereldtaal?
International Sign is geen vastgelegde wereldtaal die alle andere gebarentalen vervangt. Het is ook geen verzameling gebaren die iedere gebarentaalgebruiker automatisch kent.
Er bestaat geen vaste woordenlijst met bijbehorende grammaticaregels die in iedere situatie op dezelfde manier wordt toegepast. De communicatie hangt mede af van de deelnemers en hun ervaring.
Daarom is International Sign niet voor iedereen even toegankelijk. Tijdens internationale bijeenkomsten moet worden bekeken welke gebarentaal of vertolking de deelnemers nodig hebben. Alleen International Sign aanbieden is niet altijd voldoende.
Internationale gebaren leren
Online kun je video’s vinden waarin je kennismaakt met International Sign. Die kunnen een interessante eerste stap zijn om te ontdekken hoe mensen tijdens internationale ontmoetingen communiceren. Een verzameling van bijvoorbeeld honderd gebaren kan je op weg helpen. Maar een gesprek voeren vraagt meer dan losse gebaren kennen.
Je moet ook kunnen begrijpen wat de ander bedoelt, reageren en je boodschap verduidelijken. Bij International Sign speelt die afstemming een belangrijke rol.
Door te kijken, te oefenen en mensen te ontmoeten, ontdek je hoe je samen tot begrip kunt komen.
Een taal kan bestaan zonder officiële erkenning
Niet alle gebarentalen hebben dezelfde wettelijke erkenning. Dat betekent niet dat er in een land zonder erkenning geen gebarentaal bestaat.
Een gemeenschap kan al generaties lang een gebarentaal gebruiken voordat die formeel wordt erkend.
Wettelijke erkenning kan helpen om taalrechten te versterken en toegang tot onderwijs, informatie en dienstverlening te verbeteren. Het bestaan van een taal en de erkenning ervan zijn dus twee verschillende dingen.
Grenzeloos contact begint met aandacht
Gebarentaal is niet overal hetzelfde. Wereldwijd bestaan honderden gebarentalen, ieder met een eigen geschiedenis, woordenschat en structuur. Toch kunnen mensen manieren vinden om elkaar over taalgrenzen heen te begrijpen. International Sign kan daarbij helpen, net als geduld, aandacht en de bereidheid om iets opnieuw uit te leggen. Grenzeloos gebaren betekent daarom niet dat iedereen dezelfde taal gebruikt. Het begint met belangstelling voor de ander en de wens om contact te maken.
Want een gesprek begint soms al voordat je alle gebaren kent.
Bekijk hieronder de YouTube Video met 100 internationale gebaren.